Bütöv Azərbaycan arzusu ilə yaşayan sənətkar

Bütöv Azərbaycan arzusu ilə yaşayan sənətkar

Görkəmli kino xadimi Muxtar Dadaşovun həyat və yaradıcılığı

Tanınmış kinooperator, kinorejissor, Azərbaycanın xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı, "Şöhrət" ordenli sənətkar Muxtar Dadaşov 1913-cü ilin 11 sentyabrında Bakıda anadan olub. Yaradıcılığa Cəfər Cabbarlının «Sevil» pyesinin ilk tamaşalarında pioner Gündüzü oynamaqla başlayan 11 yaşlı Muxtarın arzusu böyük sənətə gəlmək, görkəmli sənət ustaları ilə çiyin-çiyinə çalışmaq idi. 1929-cü ildən Gənc Tamaşaçılar Teatrın da işləyirdi. Kiçik rollar oynayır, rejissor assistenti kimi fəaliyyət göstərirdi. 1931-ci ildən isə artıq kinoda operator assistenti vəzifəsində çalışırdı.

Bir sıra sənədli filmlərdə operator assistenti kimi çalışan Muxtar Dadaşov ali operator təhsili almaq üçün 1933-cü ildə Moskvaya gedir. Və üç il ərzində operator kimi təkmilləşir, Moskvada bir sıra filmlərin çəkilişlərində iştirak edir, hətta görkəmli rus kinematoqrafçısı Vernerin “Canlı Tanrı” bədii filmində baş rolda da çəkilir.

Картинки по запросу muxtar dadaşov

Vətənə peşəkar operator kimi qayıdan Muxtar Dadaşov Azər baycan kinosunun yaranmasında və formalaşmasında öz xidmət lərini göstərmək, dəyərli filmlər çəkmək istəyirdi. Bir müddət Azərbaycan kinosunda operator kimi sənədli filmlər çəkən Mux tar Dadaşovun rejissor kimi yaratdığı filmlər həmişə öz aktuallı ilə seçilib, dövrün çox mühüm ictimai-siyasi hadisələri bu filmlərin əsas mövzsunu təşkil edirdi. Əksər filmlərinin ssenarisini də özü yazırdı. “Bizim Azərbaycan”, “Ana yurdum, Azər baycan”, “Respublika haqqında həqiqət” və s. kimi filmlərində rejissor doğma torpağa məhəbbət hisslərini, Azərbaycanın əsra rəngiz təbiətini, tarixi şəxsiyyətlərimiz haqqında həqiqətləri ecazkar kinonun dili ilə tərənnüm edir.

Çəkdiyi "Sovet Azərbaycanı" sənədli filmi 1951-ci ildə Kan nda keçirilən beynəlxalq kinofestivalda xüsusi mükafata layiq görülüb. Muxtar Dadaşovun müharibə dövrünün kinoxronikası nın yaradılmasında da xüsusi xidmətləri olub. 1943-cü ildə hitler çilərin cinayətlərini tədqiq edən komissiyanın sərəncamına göndərilib. Köməkçisi İsmayıl Əfəndiyev ilə birgə faşistlərin vəhşiliklərini əks etdirən faktları lentə alıblar. Sonralar həmin kadrlar Nürnberq məhkəməsi prosesində sübut kimi nümayiş etdirildi.

Muxtar Dadaşov kinoya bütün qəlbi ilə bağlanmışdı, ona görə də yaratdığı filmlərdə qəribə bir özünəməxsusluq vardı. 1953-cü ildə lentə aldığı “Arazın o tayında” filmində qaldırdığı problem bütöv Azərbaycan ideyasından güc alırdı. Xalqımızçün ağrılı olan bu mövzu Muxtar müəllimi hər zaman düşündürərdi, film lərində, kiçik epizodda da olsa , bu mövzuya toxunardı.

Картинки по запросу muxtar dadaşov

Muxtar Dadaşov operator və rejissor kimi bədii filmlərdə də çalışıb. 1945-ci ildə çəkilən “Arşın mal alan” filmində operator köməkçisi olub. Leyla Bədirbəyli filmin çəkilişlərini xatırlayaraq deyirdi: “Muxtarla ilk işim ”Arşın mal alan" filmində olub. Filmin çəkilişləri zamanı rejissor Rza Təhmasib tez-tez soruşardı: “Nəyə görə istəyirsən ki, sənin planlarını, xüsusilə iri planlarını Muxtar Dadaşov çəksin?” Bir dəfə bu sirri açdım. Dedim düzdü, Əlisəttar Atakişiyev təcrübəli operatordu. Amma ondan fərqli olaraq Muxtar aktyorun daxili aləminə nüfuz edir. Sözlərim Təhmasibin xoşuna gəldi, daha bu mövzuya qayıtmadı”.

Muxtar Dadaşovun quruluşçu rejissor kimi ilk bədii filmi “Qanun naminə” kinoəsəri oldu. Bu filmi Süleyman Rəhimovun “Mehman” povesti əsasında çəkmişdi. Filmdə əsərdən fərqli cəhətlər çoxdu. Amma əsas ideya saxlanılıb və çox uğurlu bir film yaranıb. Muxtar Dadaşov çəkiliş üçün dağ rayonlarından birini seçmişdi, baş rola isə Orta Asiya respublikalarından Beybulat Batayev adlı aktyoru dəvət etmişdi. Filmdə Adil İsgəndərov, Mustafa Mərdanov, Rza Təhmasib, Nəsibə Zeynalova, Əliağa Ağayev, Nəcibə Məlikova, Flora Kərimova kimi görkəmli sənətkarlar çəkilib.

Muxtar Dadaşovun 1974-cü ildə ekranlaşdırdığı “Bakıda küləklər əsir” bədii filmi Böyük Vətən müharibəsi mövzusunda çəkilən dəyərli ekran əsərlərindəndi. Filmdə istedadlı rejissor xalqımızın müharibə illərində arxa və ön cəbhədə göstərdiyi hünəri, casusların ifşa edilməsində qəhrəman çekistlərimizin ayıq-sayıqlığını, onların cəsarətli əməliyyatları nəticəsində Bakının neft mədənlərinin partladılmasının qarşısısının alınmasını ustalıqla əks etdirib.

Qocaman sənətkar ömrünün son illərinədək böyük həvəslə filmlər çəkir, filmlərdə məsləhətçi kimi iştirak edirdi. Ustad sənətkar öz məktəbini yaratmışdı. Muxtar müəllim Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının bütün tədbirlərində iştirak edir, milli kinomuzun problemlərinin həlli yollarını göstərirdi.

Muxtar Dadaşovun yaradıcılığı Azərbaycan kinosunun yarım əsrdən artıq bir dövrünü əhatə edir. Onun ekran əsərləri dünyanın bir sıra ölkələrində göstərilib və böyük maraqla qarşılanıb.

Muxtar Dadaşov Azərbaycan kino tarixinin görkəmli nümayəndələrindən idi. Neçə-neçə operator, rejissor kadrlarının yetisməsində əvəzsiz xidmətləri olub Muxtar müəllimin. Ustad sənətkar bu gün də sənətsevərlər tərəfindən hörmət və məhəbbətlə yad edilir, filmləri xalqımızın milli-mənəvi dəyəri kimi qorunub saxlanılır. Unudulmaz sənətkar Muxtar Dadaşov1998-ci ildə, 85 yaşında dünyasını dəyişib. Ruhu şad olsun!

R.Rzayeva.

P.S. Yazıda sənətkara ad olunan məqalələrdən istifadə olunub.

Loading...

QALEREYA