"DÜNYADA ƏLİFBASI DƏYİŞDİRİLƏN TƏK ÖLKƏ TÜRKİYƏDİR" - Türkiyənin söz adamı İsmayıl Təkpınarla MÜSAHİBƏ ( AZƏRBAYCAN VƏ TÜRKİYƏ TÜRKCƏSİNDƏ) 

"DÜNYADA ƏLİFBASI DƏYİŞDİRİLƏN TƏK ÖLKƏ TÜRKİYƏDİR" - Türkiyənin söz adamı İsmayıl Təkpınarla MÜSAHİBƏ ( AZƏRBAYCAN VƏ TÜRKİYƏ TÜRKCƏSİNDƏ) 

“Nədən “TRT-ərəb” var, amma “TRT-Azərbaycan” yoxdur?!”

“Osmanlıcada 600 illik tarix yatır”

"Bu ölkənin övladlarının osmanlıcanı öyrənməsindən rahatsız olanlar var. Əslində bu yabançı dil deyil, əski türkcədir. Bununla biz gerçəkləri öyrənəcəyik. Osmanlıcada yüz minlərcə əsərin yandırılıb, dağıdılması və bu əsərlərdən bir nəslin uzaqlaşdırılması hər halda sıradan bir hadisə deyil, bu bizim şah damarlarımızın qoparılmasıdı. İstəsələr də, istəməsələr də bu ölkədə osmanlıca öyrəniləcək, öyrədiləcək. Dizləri üstə çökürdülən bir mədəniyyəti əlindən tutub qaldıracak olan yenə Sizlərsiniz...".

Türkiyə Cümhuriyyəti prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Osmanlı türkcəsiylə bağlı çıxışlarından birində bu fikirləri söyləyib. Bu gün Türkiyə Cümhuriyyətində osmanlıcanın kütləvi şəkildə öyrədilməsiylə bağlı ikitirəlik yaranıb. Bir tərəf internetdən yararlanmaq imkanı olduğu halda "Quranı-Kərim" hərflərində olan osmanlıcanı öyrənməyi asan saymır və əlavə enerji itkisi hesab edir. Digər tərəf isə Osmanlı türkcəsində 600 illik bir tarixin yatdığını söyləyir və osmanlıcanın daha sürətlə öyrənilməsinə maraqlıdır.

Müsahibimiz osmanlıcanın təbliğinə, geniş yayılmasına ömrünün 25 ilini vermiş, siyasət sahəsi üzrə analitik yazar İsmayıl Təkpınardır. Söhbətimiz əsnasında İsmayıl Təkpınar Osmanlı türkcəsinə qarşı olmanın səbəbləri, Azərbaycan türkcəsinə yaxınlığı, Azərbaycan haqqında düşüncələri və çağdaş Türkiyə türkcəsinin durumundan da söz açdı.

Dosye: İsmayıl Təkpınar ilk, orta məktəbi Türkiyə Cümhuriyyətində Qırıqqala şəhərində oxuyub. Anadolu Universiteti İctimai əlaqələr, xarici ticarət və marketinq, sonra həmin universitetin ictimai tədris bölümünü, daha sonra siə Qırıqqala Universiteti Siyasət bilimi və ictimai tədris bölümünü bitirib.

İsmayıl Təkpınar Osmanlıcaya dörddə bir əsrdir könül verdiyini deyir: "Osmanlıcada oxuduruq, öyrədirik. Öyrəncilərimiz Quran hərflərini bilmirsə, öncə bu hərfləri öyrədib, onun ardınca da osmanlıcanı öyrədirik".

“Osmanlıca keçmişlə gələcəyə körpüdür”

- Kütləvi öyrədilməsində məqsəd nədir?

- Amacımız keçmişlə gələcəyə körpü salmaqdır. Bu dilə Osmanlı İmperatorluğu dönəmindən - on üçüncü yüz ildən başlanıb, amma osmanlıcanın önəmi daha çox on beşinci yüz ildən sonra ağırlıq qazanır. Osmanlıca yabançı dil deyil. Öztürkcədir. Çox böyük bir dildir. Oxuması və anlamı çox zövqlüdür. Bu dildə bir şeriyyət, bir axıcılıq var. Çox qısa və rahat anlaşıla bilinir. "Kitabi-muellime"də yazılır ki, bizim ana dilimiz, lisanımız, yəni rəsmi dilimiz türkcə, ifadəsi isə osmanlıcadır.

“Kamus namusdur”

Bizdə ustadlar belə deyər: kamus namusdur. Yəni bir ölkənin sözlüyü, özü nədirsə, bu onun namusudur.

Yeri gəlmişkən, osmanlıcanın ilk veteranlarından biri “Hayrat” vəqfidir. 1974-cü ildən sonra İstanbulda Kiçik Çəkməçidə “Hayrat” vəqfi bu dilə önəm verməyə başlayıb. Özəlliklə osmanlıcanın genişlənməsində “Hayrat” vakfının əməyi çoxdur. Biz də “Hayrat” vəqfinin könüllü müəllimləriyik. Milli Təhsil Nazirliyimizlə bu vəqfin protokolu imzalanıb. Anlaşmaya görə, bu iş pulsuzdur.

Mən həftədə bir dəfə radio proqramlarına dəvət alıram. Bir dəfə Təhsil Nazirliyindən Nabi Avçıyla bir proqramdaydıq. Nabi Avçı o proqramda söylədi ki, əlimizdə tədris vəsaiti var, müəllimlərimiz var, pul da veririk, amma sizin könüllülər qədər öyrətməyi bacrmırıq. Yəni bu könüllə olan bir işdir. Mən tələbələrimə də hər zaman deyirəm ki, məndə osmanlıcaya bir eşq var, siz də sevərək öyrənmək istəsəniz, mütləq bəhrəsini görəcəksiniz.

- Təxminən nə qədər könüllü var?

- Rəqəmlə ifadə etməkdə çətinlik çəkərəm. Amma bu işə könül verənlər çoxdur. Aralarında alimlər, həkimlər, zabitlər, doktorlar, əmniyyət müdiri və başqa məsləkdə olanlar var. Osmanlıcanın arxivlərdə 600 illik bir tarixi yatır. Bu mövzuya Cümhurbaşkanımız da çox diqqət yetirir. Çünki keçmişlə gələcəyin arasında bağlantını quramasanız, o zaman yeni nəsil düzgün yetişə bilməz. Bir fatehin, bir vəhdətdinin, Yavuz Sultan Səlimin bu torpaqları necə qorumasını, bu ölkənin necə qazanılmasını yeni nəslin bilməsi lazımdır.

“İnternetdə keçmişlə bağlı çox da səhih bilgi tapılmır”

- Bu məsələ ilə bağlı bir çox gənclərinizlə söhbət etdim. Bəzi gənclər internet zamanında osmanlıcada öyrənməyə əhəmiyyət vermədiklərini dedilər.

- İnternetdən müsbət nöqtədə istifadə etdikdə gözəldir, amma bu işin mənfi tərəfi də var. Texnologiya irəlilədikcə insanların ünsiyyətləri, kitab oxuma alışqanlıqları çox zəiflədi. Zatən internetdə bütün xəbərlər doğru deyil. "Copu-paste" edilmiş, bir çok trollerin atdığı probremli xəbərlər də var, məsələn.

Gənclər deyir bizim internet çağında osmanlıcayla nə işimiz var? Amma internetden keçmişlə ilgili çox da yaxşı bilgi tapa bilmirlər. Bu gün sosial şəbəkələrdə gəzişərkən saatların necə keçdiyini fərqindəsizmi? Bilgini ən sürətli şəkildə əldə edirsiniz, amma ən doğru bilgini deyil. Hər yazılan ən doğru bilgi deyil. Eləcə də hər yazılan dini bilgi də doğru olmaya bilər. Yalnız bazası olan, mərhələlərdən keçib kitablaşmış bilgilər doğrudur. Düzdür, bunların içərisində az-maz yanlışlıqlar olur. Çünki nəticədə onu da yazan bəşər övladıdır. Amma arxivlərdəki bu kitablar bəlli bir komissiyalardan keçib.

“Tarix arxivlərdə gözləyir”

- Kurslarınıza qatılanlar arasında gənclər çoxdurmu?

- Hər kəsimdən var. Universitet məzunları, ədəbiyyat, tarix, ilahiyyat, hüquqda oxuyanlar, ev xanımları, iş adamları və sair. Nədən, deyəcəksiniz? Çünki osmanlıcaya maraqlar artır. Çünki tarix arxivlərdə gözləyir. Keçmişdə əhali ləqəblə tanınırdı. Sonradan soyad qanunu çıxdı. Kökünüz haradandır? Bir araşdırma istəsəniz, gedib arxivlərdən osmanlıcada rahatca araşdıra biləcəksiniz.

- Osmanlıcada neçə hərf var?

- 33. Amma bu məsələdə bir az mübahisə var. Kimisi "lam" hərfini sayır, kimisi saymır. "Lam" hərfini hesaba almayanlar 33 deyir. Farscadan üç hərf gəlib. p, ç, j. Amma osmanlıca əslində nə ərəbcə, nədə farscadır, özgür dildir.

“Könül verib öyrənilsə çox asandır”

- Osmanlıcanı öyrənmənin çox çətin olduğunu düşünənlər də var.

- Xalqın zehnində belə bir fikir yaranıb ki, osmanlıcanı öyrənmək çətindir. 90-cı illərdə mən osmanlıcanı ilk öyrəndiyim zamanlarda hoca da, mənbə də tapılmırdı. İndi bir çox mənbələr var, keçmişdəki kimi deyil, bir tərəfi osmanlıca, bir tərəfi latınca müqayisəli kitablar var. Naşı birisi də baxıb öyrənə bilər. Keçmişdəki çətinliklər hafizələrdə qalıb deyə, zor olduğu düşünülür, amma indi belə deyil. Şəxsən mən deyirəm ki, maksimum 1 saata da osmanlıcanı öyrətməyə iddialıyam. Təbii ki, qarşı tərəfin də buna istəyi olsa.

Osmanlıcanı öyrətdikdə daha çox ilişdiyimiz nöqtə qrammatika ilə bağlıdır. Amma qrammatikayla öyrənməyə kəskin ehtiyac yoxdur. Kimsə osmanlıcayla bağlı akademik karyer qazanmaq istərsə, o zaman qrammatikaya ehtiyac var.

“Osmanlıca Azərbaycan Türkcəsinə daha yaxındır”

- Osmanlıcanın Azərbaycan Turkcəsinə daha yaxın olması haqqında da fikirlər var...

- Əslində çox yaxındır. Azərbaycan bizim qardaşımız olduğu üçün, əlbəttə, yaxındır. Çünki danışıq dili də çox bənzəyir. Zatən dilimiz, dinimiz, adət-ənənələrimiz birdir.

Osmanlıcada gənizdən deyilən bəzi hərflər var. İndi Anadolu ləhcəsində belə deyilişlər var. Amma əslində Osmanlıca ləhcə fərqlərini də ortaya çıxarır. Biz “ne yapyorsun” deyirik. Amma Ege, Ağdəniz tərəflərdə bəzi yerlərdə “ne etcen” deyə səslənirlər. Bunların hamısını osmanlıca özündə toplayıb. Osmanlıcada “lakin” demək, “fəqət” deməkdir, “imdi” “şimdi” deməkdir.

“Önemli olan Qoroğlunu Koroğlu yazmaq deyil...”

- Azərbaycan türkcəsində də "şimdi" yox, "indi" deyilir. Bəzi dilçilər Azərbaycan Türkcəsinin daha zəngin və öztürk olduğunu deyirlər. Hazırda Türkiyə Türkcəsində 29, Azərbaycan Türkcəsində 32 hərf var. Türkiyə Türkcəsində 3 hərfin ( "Q", "Ə", "X") əskik qalması iki qardaş ölkənin insanları arasında bəzən yanlış anlaşmalara gətirib çıxarır. Azərbaycandan bəzi elm adamları hətta belə bir örnək verirlər: Türkcədə "Q" hərfi yoxdur deyə, türk dünyasında əsrlərdir "Qoroğlu" dastanı dəyişdirilib, "Köroğlu" dastanı olaraq tanıdılıb. Məslən, Osmanlıcada "Q" hərfi varmı?

- "Q" hərfı bizim danışıq dilimizdə səslənir. Osmanlıcada yabançı dildən gələn sözlər necə deyilir, elə də yazılır. Məsələn, Antono Kuin türkcədə necə səslənir, o şəkildə də yazılır, yəni ingiliscədəki Antony Quinn kimi yazılmır. "Q"nın qarışılığı olaraq bizdə "Koroğlu" kəlimesi "kef" hərfiylə başlanır. Keçmişdən dilimizdə sterotip kəlimələr də var. Bu kəlimələr artıq dəyişilmir. Ədəbiyyatımıza artıq “Koroğlu” olaraq daxil olmuş sözü dəyişmək daha mümkünsüzdür. Bu bir dastandır. Önəmli olan Koroğlunun nə qəhrəmanlıq etməsini bilməkdir.

“Dünyada dili dəyişdirilən tək ölkə Türkiyədir”

- Türkiyədə sonuncu dəfə nə zaman hərf dəyişikliyi olub?

- 1928-ci il 1 noyabrda. Dünyada dili dəyişdirilmiş tək ölkə bəlkə də Türkiyədir. Çox təəssüf ki, Türkiyədir. Əgər dilimizi dəyişdirəcəkdiniz, bunu nədən zorla etdiniz? Mövcud 600 illik tarixi olan bir dilimiz var, bu tarixi, bu kitabları, bu çalışmaları, bilginləri, alimləri heçə sayıb, bir gecədə insanları cahil etdiniz...

“Türkcə sıradan bir dil olmadığı üçün dəyişdirdilər”

- Maraqlıdır, bunu kimlər etdi?

- Peyğəmbər əfəndimizin dövründə də, Osmanlı dövründə də Xaçlıyla Hilalın savaşı olub. Bu gün də o savaş davam edir. Bizim dilimiz nədən dəyişdirildi? Çünki normal, sıradan bir dil deyildi. Necə ki, ingilis generalı əlində Qurani-Kərim deyib: "Biz bu kitabı müsəlmanların əlindən almayınca onları məğlub edə bilmərik".

Bir millətin əxlaqı, mənəviyyatı, inancı yoxsa, o zatən çökər. Əslində bu işlərin ən böyük sıxıntıları Qərbdən gəlir. Bu onların musəlman coğrafiyasındakı şeytan əməllərindən biridir. Onun görə də biz dilimizə sahib çıxmalıyıq. Çünki biz özümüzə döndüyümüz halda qələbə qazanırıq. Keçənlərdə amerikalı bir bilim adamı Osmanlı dönəmiylə ilgili deyir ki, biz gedərik yuksələn ölkələrin hansı məsələdə uğur qazandıqlarını öyrənərik, özəlliklə də Osmanlı dönəmindəki arxivləri araşdırarıq. Necə Osmanlını yıxmaq üçün fitnə toxumları atılıb, indi biz də o toxumları təmizləyib, sağlam toxumlar əkirik.

“Türkiyədə Osmanlıcadan öncə Kirill əlifbası da olub”

- Osmanlıcaya qədər hansı əlifbadan istifadə olunub? Məsələn, kirilcə olubmu?

- Bəli. Tarixin müəyyən dönmlərində kirilcə də olub.

- Dil məsələsiylə bağlı Azərbaycan aydınlarına, ziyalılarına nə sözünüz var?

- İstər Türkiyə olsun, istər Azərbaycan, türk özəlliklə keçmiş əcdadını öyrənməlidir. Əcdadı nələr etmiş, hansı məsələlərdə uğurlar qazanmış, hansılarında qazanmamış, bunlar öyrənilməlidir. Biz özə dönmədiyimiz sürəcə nə bu nəsli, nə bu gəncləri fəlakətlərdən qurtara bilərik. Söhbətimizin əvvəlində də dedim: dil keçmişlə gələcəyə körpüdür.

Azərbaycanlı qardaşlarımızın, prezidentinizin Türkiyənin yanında olmasını çox təqdir edirəm. Bu, Türkiyədəki 15 iyul hadisələrində də bir daha sübut olundu.

İki qardaş ölkənin dil yanlışlığı məsləsinə gəlincə, bu artıq iki dövlət görəvlilərinin işidir. Bizdə Dil Tarix Qurumu var. Sizdə də varmı?

- Azərbaycanda da belə bir qurumun olmasını çox arzu edirik. Çox təəssüf ki, yoxdur və bununla bağlı da çox çətinliklərimiz olur.

“Nədən “TRT-Azərbaycan” yoxdur?”

- Belə bir qurumun olması mütləq gərəkdir. İki qardaş türk arasında söz anlaşmızlaqlarını çözsün deyə. Biz avropalıları təqdir edib, yamsılamaqdansa, öz keçmişimizdən örnək almalıyıq.

Ataların bir sözü var: "Ağır taşı yel atmaz". Biz də necə deyərlər müsəlmanlara hamilik edirik. Azərbaycan olsun, özbək və ya turkmən olsun, Türkiyə ilə bir-birlərinə güvənirlərsə, kimsə əsla bizim aramızı poza bilməz. Biz nə qədər dik durmağı bacarsaq, özgüvənimiz tavana çatar. Məsələn, mən düşünürəm ki, nədən “TRT-kürd”, “TRT-ərəb” var, amma “TRT-Azərbaycan” yoxdur? Nədən Azərbaycanın tarixi şəxsiyyətləri haqqında filmlər türk televiziyalarında görsənmir? Türk mətbuatında Azərbaycan haqqında çox bilgi yoxdur. Bu məsələlər önəmlidir və edilməlidir deyə düşünürəm. Bu da artık dövlət yetkililərinin üzərinə düşən görəvdir.

Sevil Ünal Hilalqızı, Bakı-Ankara

***

"Dünyada alfabesi degiştirilen tek ülke Türkiyedir"

Osmanlıca uzmanı İsmail Tekpınar: "Neden TRT arap var, TRT Azerbaycan yok?!”

“Osmanlıca`da 600 yıllık tarih yatıyor"

"Osmanlıca`yı bu ülkenin evlatlarının ögrenilmesinden rahatsız olanlar var. Aslında bu eskimez türkcedir. Yabançı bir şey deyil.  Bununla biz gerçekleri ögreneceğiz. Osmanlıca`da yüz binlerce eserin yakılıb yıkılması ve bu eserlerimizden bir neslin uzaklaşdrılması her halda sıradan bir olay degildir. Aslında bu bizim şah damarlarımızın koparılmasıydı. İsteseler de, istemeseler de bu ülkede Osmanlıca`da ögrenilecek, ögretilecek.

Dizleri üste çökertilmek isteyen bir medeniyyeti elinden tutub kaldıracak olan yine Sizlersiniz..."  

Bu sözler, Türkiye Cumhurbaşkanı Receb Tayyib Erdoğan`ın Osmanlı Türkçesi ile ilgili yaptığı açıklamalardandır.

Bu gün, Osmanlıca`nın kapsamlı  ögrenilmesi konusunda Türkiye Cumhuriyeti`nde ikitirelik mevcut. Bir taraf İnternet erişimine sahipken Osmanlıca`yı ögrenmek ekstra enerji kaybıdır ve zordur deye düşünmektedir. Diger taraf ise Osmanlı türkçesinde 600 yıllık bir tarihin yattığını söylüyor ve Osmanlıca`yın daha hızlı ögrenilmesini istiyor.

 Konuyla ilgili Osmanlıca`yın tebliğine, yayğınlaşmasına ömrünün 25 yılını vermiş, siyaset  yazarı, analist İsmail Tekpınar`la röportaj  yaptık. Konuşmamız sırasında İsmail Tekpınar Osmanlıca`ya karşı olmanın nedenlerinden,  Azerbaycan Türkçesi`ne yakınlığından  ve çağdaş Türkiye  Türkçesinin durumundan da bahsetti.

Dosya: İsmail Tekpınar ilk, orta okulu Kırıkkalede okuyub. Anadolu Universitesi Halkla ilişgiler ve dış ticaret pazarlama bölümünü bitirib, onun akabinde Anadolu Universitesi Kamu ögretimi, onun akabinde de yüksek lisans olarak  Kırıkkale Universitesi Siyaset Bilimi ve Kamu ögretimi`ni bitirib.

İsmail Tekpınar Osmanlıca`ya çeyrek asırdır gönül verdiyini diyor: "Osmanlıca`da okuturuz, ögretiyoruz. Ögrencilerimiz Kurani-Kerim`deki harfları bilmiyorsa, önce bu harfları ögretip, hemen akabinde de Osmanlıca`yı ögretiyoruz".

Osmanlıca keçmişle geleceye köprüdür

- Osmanlıca`yı kitlevi ögretmekde amac nedir?

- Amacımız geçmişle geleceye köprü yapmaktır. Şu dile Osmanlı döneminden - on üçüncü yüz yıldan başlanıb, ama Osmanlıca`nın önemi daha çok on beşinci yüz yıldan sonra ağırlık kazanıyor. Osmanlıca yabançı dil degil. Öztürkçedir. Çok büyük bir dildir. Okuması ve anlamı çok zevklidir. Bu dilde bir şiriyyet, akıcılık var. Çok kısa ve rahat anlatıla bilinir. "Kitabi-muellime"`de yazıyor: Bizim ana dilimiz, lisanımız, yani resmimiz Türkçe, tabir degeriyle Osmanlıca`dır.

Kamus namustur

Bizde ustadlar şunu der: kamus namustur. Yani bir ülkenin sözlüyü, özü neyse, bu onun namusutur.

Bu arada Osmanlıca`nın ilk duayenlerinden biri Hayrat vakfıdır. 1974`lerden sonra İstanbul`da Küçük Çegmeçi`de Hayrat vakfı bu dile önem vermeye başlamıştır. Özellikle Osmanlıca`yın yayğınlaşmasında Hayrat vakfının emeği çoktur. Biz de Hayrat vakfının gönüllü hocalarıyız.  Milli Egitim Bakanlığıyla şu vakfın protokolü var. Bu protokole göre şu iş ücretsizdir.

Ben haftada bir defa radyo programlara davet alıyorum. Geçmişde Milli Egitim bakanlığından Nabi Avçı`yla bir programdaydık. Nabi Avçı o programda kendisi söylemişdi, elmizde müfradat da, hoca da var, para da veriyoruz, amma sizin gönüllüler kadar öğretmeyi başaramadık. Yani bu gönülle olan bir iş. Men ögrencilerime de hep söylerim. Bende Osmanlıca`ya bir aşk var. Sizde de bu dile bir aşk olursa, o zaman mutlaka meyvesi olacak.

- Yaklaşık gönüllü kaçtır?

-  Rakamsal olarak bilmiyorum, ama  bu işe gönül vermişler çoktur. Aralarında hep akademisyenler, doktorlar, subaylar, emniyet müdiri ve başka meslekde olanlar  var. Osmanlıca`nın arşivlerde  600 yıllık bir tarihi yatıyor. Bu konuda cumhurbaşkanımız da çok tahşidatda bulunuyor. Çünkü geçmişle geleceyin arasında bağlantını kuramazsınız o zaman yeni nesil de düzgün yetişemez. Bir fatihin, bir vahtettinin, Yavuz Sultan Selimin bu toprakları nasıl mühafaza etmiş, bu ülke nasıl kazanılmış onu yeni nesilin bilmesi lazım.

İnternet`te geçmişle ilgili çok iyi bilgi bulunmuyor

-   Bu konuda bir çok gençlerinizle konuşdum. Bazı gençler mevcut İnternet çağında Osmanlıca`da ögrenmeni umursamıyorlar.

- İnternet`ten müsbet noktada kullandığında güzeldir, amma bu işin bir de menfi tarafı var. Teknoloji ilerliledikce insanların gerek muhebbetleri, gerekse kitab okuma alışkanlıkları çok zayıfladı. Zaten İnternet`de bütün haberler doğru değil. "Copu-paste" edilmiş, bir çok trollerin atdığı  sıkıntılı haberler de var, mesela. Gençler diyor ya, bizim İnternet çağında Osmanlıca`yla ne işimiz var? Ama İnternetten geçmişle ilgili çok iyi bilgi bulamıyorlar.  Bu gün  Facebook`da, Tvitter`de, İnstagram`da gezinirken saatlerin nasıl gecdiyinin farkındamısız?  Bilgiye en hızlı şekilde ulaşırsınız, ama en doğru bilgiye değil. Her yazılan dini bilgi de doğru olmaya bilir. Yalnız baz alınan, merhanelerden keçilen, kitap kibi oluşan bilgiler doğrudur. Doğru, bunların içerisinde de ufak-tepek yanlışlıklar oluyor. Çünkü onu da yazan beşerdir sonunda. Ama arjivlerdeki şu kitablar belli bir komisyonlardan keciliyor.

Tarih arşivlerde bekliyor

- Ama edebiyyat, tarih seven gençleriniz Osmanlıca`nı ögrenmenin önemli olduğunu diyorlar. Hatta bu konunun ertelendiğini düşünüyorlar. Kurs katılımçıları arasında gençler çok mu?

- Her kesimden var. Universite mazunları, edebiyyat, tarih, ilahiyyat, hükukda okuyanlar, ev hanımları, iş adamları ve sair. Neden, diyeceksiniz? Çünkü Osmanlıca`ya meraklar artıyor. Çünkü tarih arjivlerde bekliyor. Kökünüz nereye dayanıyor?  Eskiden nüfuzu lakabla anıyorlardı. Sonradan soyadı kanunu geliyor. Bir araştırma yapmak istedikte gedip arjivlerden Osmanlıca`da rahatca araşdıra bileceksiniz.

- Osmanlıca`da kaç harf var?      

- 33 harf. Ama bu konuda bir az ihtilaf var. Kimisi "lam" harfını sayıyor, kimisi saymıyor. "Lam" harfını saymyanlar 33 harf olarak söylüyor. Farscadan üç tane harf giriyor, p, ç, j. Ama Osmanlıca aslında ne arapca olmuş, ne de farsca, kendine has özgür dildir.

Könül verib ögrenilse çok kolaydır

- Osmanlıca`da ögrenilmenin zor olduğunu düşünenler de var.

- Halkda zihinlerin kenarında böyle bir fikir oluşup: Osmanlıca`yı ögrenmek zordur. 1990`larda ben Osmanlıca`yı ilk ögrendiğim zamanlarda hoca da, kaynak da  bulunmuyordu. Şimdi bir çok kaynak var, eskisi kibi degil, bir tarafı osmanlıca, bir tarafı latınca mukayiseli kitablar var. Acemi birisi de bakıb ögrene bilir. Eski zamandakı zorluklar hafizelerde kalıb deye, zor olduğu düşünülüyor, ama şimdi boyle degil. Şahsim adına diyorum: Ben maksimum 1 saate de Osmanlıca`yı öğretmeye iddialıyım. Tabii karşı tarafın da buna isteyi olsa. Benim tabirim hep boyledir. Osmanlıca`yı ögretenlerin de, ögrençilerin de bu işe gönül vermesi lazım. Bizim daha çok takıldığımız nokta grammerle ilgilidir. Kimse Osmanlıca`yla ilgili akademik karyer yaparsa, o zaman grammere ihtiyac duyuluyor.

Osmanlıca Azerbaycan Türkçesi`ne yakındır

- Osmanlıca`nın Azerbaycan Turkçesi`ne daha yakın olması hakkında fikirler de seslenir.

- Aslında çok yakındır. Azerbaycan bizim kardeşimiz olduğu için elbette yakındır. Çünki konuşma dili de çok benziyor. Zaten dilimiz, dinimiz, gelenek-göreneklerimiz de birdir.

Osmanlıcada genizden konuşulan bazı harflar var. Şimdi Anadolu lehcesinde boyle genizden konuşulmalar oluyor. Aslında Osmanlıca lehce farklarını da ortaya çıkarır.  Şimdi biz ne yapyorsun deyerik. Ama Ege, Akdenizin bazi yerlerinde ne etcen deye seslenirler. Bunların hepsini Osmanlıca içinde toplamış.  Osmanlıca`da lakin demek, fakat demek, imdi, şimdi demekdir.

Önemli olan Qoroğlunu Köroğlu yazmak değil...

- Aazerbaycan Turkçesi`nde de "şimdi" yok, "indi" denilir. Bazı dilbilimciler Azerbaycan Türkçesinin daha zengin ve öztürk olduğunu söylüyorlar.  Türkiye Türkçesinde 29, Azerbaycan Türkçesinde 32 harf var.  Türkiye Türkçe`sinde 3 harfın ( "Q", "Ə", "X") eskik kalması iki kardeş ülkenin insanları arasında bazen yanlış anlaşmalara getirib çıkarır. Azerbaycan`dan bazı bilim adamları hatta böyle örnek veriyorlar:  Türkçe`de "Q" harfı yok diye, türk dünyasında asrlardır "Qoroğlu" destanı deyişdirilib "Köroğlu" destanı olarak biliniyor. Mesela, Osmanlıca`da "Q" harfı var mı?

- "Q" harfı bizim konuşma dilimizde seslenir.  Osmanlıcada yabançı dilden gelen sözler konuşulduğu kibi de yazılır. Örneğim, Antono Kuin nasıl seslenir, o şekilde de yazılır, yani ingiliscedeki Antony Quinn gibi yazılmıyor. Mesela "q"nün karşılığı olarak, bizde "Köroğlu" kelimesi "kef" harfıyla başlanır. Geçmişden dilimizde klişeleşmiş kelimeler de var. Bu kelimeler deyişmiyor artık. Literatürümüze artık Köroğlu olarak girmiş kelimeni değişmek mümkünsüz. Bu bir destandır. Önemli olan Köroğlu ne kahramanlık  yapmış onu bilmek lazım. 

Dünyada dili degiştirilen tek ülke Türkiyedir

- Türükiye`de sonuncu defa ne zaman harf inkilabı olub?

- 1928 yılında 1 Kasım`da.  Dünyada dili değiştirilmiş tek ülke belke de Türkiyedir. Çok acıdır ki, Türkiyedir. Ya madam dilimizi değiştireceksiniz, bunu neden cebren, zorla yapıyorsunuz. Bizim mövcud 600 yıllık tarihi olan bir dilimiz var, bu tarihi, bu kitabları, bu çalışmaları, bilginleri, alimleri hiçe sayıb, bir gecede insanları cahil ediyorsunuz... 

Türkçe sıradan bir dil olmadığı için degiştiler

- Acaba bunu kimler yapıyor?

- Peyğember efendimizin devrinde de, Osmanlı devrinde de, Haçlıyla Hilalın savaşı olub. Bu gün de o savaş devam ediyor. Bizim dilimiz neden degiştirildi? Çünkü normal, sıradan bir dil degildi. Nasıl ingiliz generalı elinde Kurani-Kerim der: Biz bu kitabı müslimanların elinden almayınca onları yenemeyiz.

Bir milletin ahlakı, maneviyyatı, inancı yoksa, zaten çöker. Aslında bu işlerin en böyük sıkıntıları Batıdan çıkıyor. Bu musliman coğrafiyasında yapmış olduğu oyunların bir tanesidir. Onun için biz dilimize sahip çıkmalıyık.  Çünkü biz özümüze döndüyümüz sürece müvafak oluruz. Geçenlerde amerikalı bir bilim adamı Osmanlı dönemiyle ilgili diyor ki, biz gideriz yukselen ülkeler hangi konularda muvafak olmuşlar, onu ögreneriz. Özellikle Osmanlı dönemindeki arşivleri araşdırıyoruz, diyor.

 Şimdi nasıl Osmanlıcayı yıkmak için fitne tohumları atılmış, biz de o fitne tohumlarını temizleyip, sağlam tohumları atacağız.

Osmanlıca`dan önce Kirill alfabesi de kullalılıp

- Osmanlıcaya kadar hangi alfabe kullanılıp? Kirilce olup mu?

- Evet. Tarhin mueyyen dönemlerinde olup.

- Dil konusunda Azerbaycan aydınlarına ne sözünüz var?

- İster Türkiye olsun, ister Azerbaycan Türk özellikle gecmiş ecdadını ögrenmelidir. Ecdadı neler yapmış. Hangi konularda muvafak olmuş, hangi konularda olmamış. Biz öze dönmediyimiz sürece ne bu nesli, ne bu gençleri kurtara biliriz. Konumuzun başında da söyledim. Dil geçmişle geleceye köprü yapar.

Azerbaycan`lı kardeşlerimizin, cümhur başkanınızın Turkiyenin yanında olmasını çok takdir ediyorum. 15 Temmuz hadiseleri de bunu bir kez daha kanıtladı.

İki kardeş ülkenin dil yanlışlığı konusuna gelince, bu artıq her iki ülkenin görevlilerinin işidir. Bizde Dil Tarih Kurumu var. Sizde de var mı?

- Azerbaycan`da da boyle bir kurumun olmasını çok isterdik. Maalesef, yok ve bu konuda çok zorluk çekiyoruz.

Neden TRT-Azerbaycan yokdur?

- Boyle bir kurumun olması mutleka gerekdir. İki kardeş türk arasında bu türlü anlaşmazlıklar çözülsün diye. Biz Avrupalıları takdir etmekdense, gecmişimizden örnek almalıyık. Ataların bir sözü var, ağır taşı yel atmaz. Biz de tabiri caizse müslimanların hamiliyini yapıyoruz. Azerbaycan olsun, özbek ve ya turkmen olsun, Türkiye ile bir bir-birine güvenirse, kimse asla bizim aramızı bozamaz. Biz ne kadar dik durursak, özgüvenimiz tavan yapar. Mesela, neden TRT-kürd, TRT-arap var, ama TRT-Azerbaycan yoktur? Neden Azerbaycanın tarihi şahsiyyetleri hakkında filmler turk televizyonlarında gözükmüyor? Azerbaycan hakkında basında pek fazla bilgi yok. Bu önlemlerin alınması gerektiğini düşünüyorum.  Bu da artık devlet yetkililerinin üzerine düşen bir görevdir.

Sevil Ünal Hilalkızı, Bakı-Ankara

 

 

Loading...

QALEREYA